Strona główna / Baza wiedzy / Ile to kosztuje i kto płaci

Czy rodzina musi płacić za DPS: kiedy dzieci są zwolnione z dopłaty

Dzieci dopłacają do DPS tylko powyżej progu dochodowego, a w kilku sytuacjach mogą być zwolnione całkowicie, także wtedy, gdy rodzic ich nie wychowywał. Sprawdź, co Ci przysługuje.

Najpierw próg: większość rodzin nie dopłaca

Zanim pomyślisz o zwolnieniu, sprawdź, czy w ogóle jesteś zobowiązana. Dziecko dopłaca do DPS rodzica tylko wtedy, gdy jego dochód przekracza 300% kryterium dochodowego z ustawy o pomocy społecznej. W 2026 r. to:

  • 3 030 zł netto miesięcznie, jeśli mieszkasz sama
  • 2 469 zł na osobę, jeśli prowadzisz gospodarstwo z rodziną (liczy się dochód wszystkich domowników podzielony przez ich liczbę)

Przykład: Ty i mąż zarabiacie razem 8 500 zł netto, macie dwoje dzieci. To 2 125 zł na osobę, poniżej progu. Nie dopłacasz nic, nawet jeśli koszt DPS wynosi 8 000 zł, a rodzic ma emeryturę 1 800 zł. Różnicę pokrywa gmina.

Kiedy gmina musi Cię zwolnić

Ustawa o pomocy społecznej (art. 64a) nakazuje zwolnienie z opłat w całości, jeśli przedstawisz:

  • prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad Tobą (i nie zostało ono uchylone)
  • prawomocny wyrok skazujący rodzica za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy wobec Ciebie, Twojego rodzeństwa lub drugiego rodzica

Od 2022 r. (art. 64b) gmina zwalnia także wtedy, gdy wykażesz, że rodzic rażąco naruszał obowiązki rodzinne: porzucił rodzinę, nie płacił alimentów, stosował przemoc, nie utrzymywał kontaktu przez lata. Tu nie potrzebujesz wyroku, wystarczą dowody: zeznania świadków, dokumenty z ośrodka pomocy społecznej, stare pisma alimentacyjne, zaświadczenia ze szkoły, że opiekowała się Tobą babcia.

Kiedy gmina może Cię zwolnić

Art. 64 ustawy daje ośrodkowi prawo do częściowego lub całkowitego zwolnienia, gdy:

  • płacisz już za inną osobę w DPS, ZOL lub placówce całodobowej (np. za drugiego rodzica lub teścia)
  • długotrwale chorujesz Ty, Twój małżonek lub dziecko i ponosisz koszty leczenia
  • straciłaś pracę, jesteś w trakcie niepełnosprawności lub zaszły zdarzenia losowe: pożar, powódź, śmierć bliskiego
  • masz na utrzymaniu małoletnie dzieci lub dorosłe dziecko z niepełnosprawnością
  • jesteś w ciąży lub samotnie wychowujesz dziecko

„Może” oznacza, że musisz złożyć wniosek i uzasadnić; odmowa musi mieć uzasadnienie i podlega odwołaniu.

Jak złożyć wniosek o zwolnienie

1. Napisz wniosek do kierownika ośrodka pomocy społecznej gminy, która skierowała rodzica (lub do której trafiło pismo o wywiad). Tytuł: „Wniosek o zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS na podstawie art. 64 / 64a / 64b ustawy o pomocy społecznej”.

2. Opisz sytuację konkretnie: daty, fakty, kwoty. Zamiast „ojciec się mną nie interesował” napisz: „Ojciec opuścił rodzinę w 1994 r., gdy miałam 6 lat. Nie płacił zasądzonych alimentów, załączam wyrok i zaświadczenie z funduszu alimentacyjnego. Ostatni kontakt: 2003 r.”

3. Dołącz dowody: wyroki, zaświadczenia, oświadczenia świadków (rodzeństwo, sąsiedzi, dalsza rodzina), dokumenty medyczne, umowę o opłatach za inną osobę w placówce.

4. Złóż wniosek najlepiej razem z oświadczeniem o dochodach, zanim ośrodek wyda decyzję o odpłatności. Można też później, zwolnienie działa od miesiąca złożenia wniosku, nie wstecz.

Gotowe zdanie: „Wnoszę o zwolnienie z opłaty w całości. W razie odmowy proszę o wydanie decyzji administracyjnej z uzasadnieniem.”

Gdy nie zgadzasz się z decyzją

Decyzję o odpłatności lub odmowę zwolnienia dostaniesz na piśmie z pouczeniem. Od dnia doręczenia masz 14 dni na odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, składasz je za pośrednictwem ośrodka, który wydał decyzję. Odwołanie jest bezpłatne, nie potrzebujesz prawnika.

W odwołaniu wskaż, co ośrodek pominął: nieuwzględnione obciążenia, brak odniesienia do art. 64b, błędne policzenie liczby osób w gospodarstwie. SKO może uchylić decyzję i nakazać ponowne rozpatrzenie.

Czerwone flagi, po których od razu pisz odwołanie:

  • ośrodek ustalił dopłatę bez wywiadu środowiskowego u Ciebie
  • kwota dopłaty zostawia Ci mniej niż 300% kryterium
  • ośrodek zsumował dochód Twój i rodzeństwa jako jednej „rodziny”
  • odmowa zwolnienia bez odniesienia do przedstawionych dowodów

Co zrobić dziś

1. Policz dochód netto swojego gospodarstwa na osobę i porównaj z progiem 2 469 zł (3 030 zł, jeśli mieszkasz sama). Jeśli jesteś poniżej, sprawa jest zamknięta, nie dopłacasz.

2. Jeśli jesteś powyżej progu, a rodzic Cię skrzywdził lub porzucił, zbierz dokumenty i spisz w punktach historię z datami. To będzie treść wniosku z art. 64b.

3. Jeśli rodzic był w porządku, ale Ciebie nie stać, spisz swoje stałe obciążenia (kredyt, leczenie, inne osoby na utrzymaniu) i przygotuj wniosek z art. 64.

Najczęstsze pytania

Rodzic nie utrzymywał ze mną kontaktu od 20 lat. Czy muszę płacić?

Prawdopodobnie nie. Od 2022 r. rażące naruszenie obowiązków rodzinnych, porzucenie, brak kontaktu, niepłacenie alimentów, jest podstawą do zwolnienia (art. 64b). Musisz złożyć wniosek i udokumentować sytuację: oświadczenia świadków, dokumenty alimentacyjne, zaświadczenia.

Czy zwolnienie jednego dziecka przenosi jego część na rodzeństwo?

Nie automatycznie. Każde dziecko jest rozliczane osobno według własnego dochodu i sytuacji. Jeśli jedno zostanie zwolnione, gmina pokrywa jego część, chyba że rodzeństwo ma na tyle wysoką nadwyżkę, że ośrodek podniesie ich dopłatę w granicach progów.

Czy muszę w ogóle odpowiadać na pismo z ośrodka?

Tak. Masz obowiązek złożyć oświadczenie o dochodach i poddać się wywiadowi. Jeśli odmówisz, ośrodek ustali dopłatę na podstawie dostępnych danych (ZUS, urząd skarbowy), zwykle na Twoją niekorzyść. Odpowiedz i od razu dołącz wniosek o zwolnienie, jeśli masz podstawy.

Porozmawiaj z kimś, kto zna te placówki

Bezpłatna rozmowa z doradcą Nestora: powiemy, która forma opieki ma sens w tej sytuacji, ile realnie kosztuje i od czego zacząć. Codziennie 8:00–20:00.

Znalazłaś/eś błąd albo coś się zmieniło?

Ten tekst porządkuje to, co warto wiedzieć, ale nie zastępuje rozmowy z lekarzem, pracownikiem MOPS/GOPS ani prawnikiem. Kwoty i zasady zmieniają się co roku, przed decyzją sprawdź aktualne w ZUS, NFZ albo w gminie.

Szukasz opieki w konkretnym miejscu?

Wszystkie w Polsce →